Ürünümüz Kopyalandı: 40 Bin Dolarlık Kalıbı Erittiler

Çin’de ürün geliştiren her firmanın er ya da geç yaşadığı bir şey var: ürününüz tutarsa kopyalanır. Bu bir olasılık değil, beklenen bir sonuçtur.

Asıl soru kopyalanıp kopyalanmayacağınız değil. Kopyalandığında elinizde ne olduğu.

Tehdit Çin’den değil, çoğu zaman Türkiye’den geliyor

Kopyalanma denince akla ilk gelen, Çinli üreticinin ürünü alıp başkasına satması oluyor. Bu da yaşanıyor — ama sahada gördüğümüz vakaların önemli bir kısmı farklı işliyor.

Ürününüz Türkiye’de tutuyor. Aynı sektördeki bir firma ürünü satın alıyor, numuneyi alıp Çin’e gidiyor ya da bir aracıya veriyor. Fabrikaya “bunun aynısını yapın” diyor.

Üretici ne istenirse yapar. Kendisine getirilen numuneyi üretilecek bir iş olarak görür; tasarımın kime ait olduğunu araştırmak onun işi değildir. Sipariş verilir, kalıp açılır, üretim başlar.

Üstelik bu talep çoğu zaman üreticiden değil, alıcıdan gelir. Sahada en sık duyduğumuz cümlelerden biri şudur: “Bu ürünün aynısını yapabilir misiniz?” Numune masaya konur, fiyat sorulur, kalıp konuşulur. Kimse “bu tasarım kime ait” diye sormaz.

Çinli üretici için bu sıra dışı bir talep değil, günlük bir iştir. Kendi hukukunda da yanlış bir şey yapmıyordur — ortada tescil yoksa, korunacak bir hak da yoktur.

Üretici sizin tasarımınızı korumaz. Onu koruyan tek şey, sizin daha önce aldığınız tescildir.

Bu noktada sizi koruyan tek şey, o fabrikaya gösterebileceğiniz bir belgedir. Belge varsa üretim o gün durur. Yoksa devam eder.

Neden avukat gerekmedi

Bu sonucun üç sebebi var ve üçü de tesadüf değil.

Tescil vardı. Ürünün tasarım tescili Çin’de, bizim şirketimiz adına alınmıştı. Elimizde tartışmaya kapalı bir belge olduğu için konuşma “haklı mıyız” değil, “ne zaman durduruyorsunuz” noktasından başladı.

Hız vardı. Bilgi geldiği gün yola çıkıldı, ertesi gün fabrikadaydık. Çin’de bu tür işlerde geçen her hafta, karşı tarafın “biz zaten üretiyorduk” savunmasını güçlendirir ve piyasaya yayılan ürünü geri toplamayı imkânsız hale getirir.

Yerinde muhatap vardı. Konuşmayı Türkiye’den bir e-posta değil, Çin’de tescilli bir şirketin ekibi yaptı. Bu, karşı taraf için işin ciddiyetini gösteren şeydir.

Çin’de hakkınızı korumanın yolu mahkemeden geçmiyor. Mahkemeye gitmeye gerek kalmayacak bir konumda olmaktan geçiyor.

Çin’de tasarım tescili nedir

Çin’de tasarım patenti (外观设计专利), bir ürünün görünümünü — biçimini, desenini, renk kombinasyonunu — koruyan tescildir. İşlevi değil, görünümü korur.

Başvuru Çin Ulusal Fikri Mülkiyet İdaresi’ne yapılır. İnceleme süreci diğer patent türlerine göre kısadır; genellikle birkaç ay içinde sonuçlanır. Koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on beş yıldır.

Maliyeti, bir kalıp bedelinin yanında küçük kalır. Yukarıdaki vakada karşı tarafın erittiği kalıp 40.000 dolardı; tasarım tescilinin bedeli bunun yüzde birine bile ulaşmaz.

En kritik kural: ilk başvuran kazanır

Çin’de fikri mülkiyet hakları ilk başvuran esasına göre verilir. Ürünü kimin tasarladığı değil, tescil için önce kimin başvurduğu belirleyicidir.

Bunun pratikte iki sonucu var.

Birincisi: Türkiye’deki tesciliniz Çin’de koruma sağlamaz. Türk Patent’ten alınmış bir tasarım tescili, Çin’de üretim yapan bir firmayı bağlamaz.

İkincisi, daha tehlikelisi: üreticiniz sizden önce başvurabilir. Tasarımınızı ona gönderdiniz, kalıbı o açtı, üretimi o yaptı — ve tescili de o aldı. Bu durumda kendi ürününüzü üretmek için ondan izin almanız gerekir. Bu senaryo düşünüldüğünden çok daha sık yaşanıyor.

Tescil dışında ne yapılmalı

Tasarım tescili tek başına yeterli değil. Yanında şunlar da olmalı:

• Marka tescili — kendi markanızla üretim yapıyorsanız markanın da Çin’de tescil edilmesi gerekir. Aynı kural geçerli: ilk başvuran kazanır.
• Gizlilik sözleşmesi — Çince düzenlenmiş, Çin hukukuna tabi ve şirket kaşesiyle mühürlenmiş olmalı. İngilizce bir belge Çin’de zayıf kalır.
• Rekabet yasağı maddesi — üreticinin aynı ürünü başkasına satmasını engelleyen madde, sözleşmede açıkça yer almalı.
• Kalıp mülkiyeti — kalıp bedelini siz ödediyseniz kalıbın size ait olduğu, nerede saklanacağı ve iş ilişkisi bittiğinde teslim edileceği yazılı olmalı.

Kopyalandığınızı öğrenince ne yapmalı

İlk refleks genellikle avukat aramak oluyor. Oysa Çin’de hukuki süreç uzun, pahalı ve sonucu belirsizdir. Çoğu vaka mahkemeye gitmeden çözülür — ama bunun için üç şey gerekir.

Belge. Tescil olmadan yapılacak bir görüşme, karşı tarafa yalnızca “rahatsız olduğunuzu” bildirir. Belge varsa konuşma tamamen değişir.

Hız. Bilgi geldiği gün harekete geçilmeli. Bekleyen her gün karşı tarafın lehinedir.

Yerinde muhatap. Çin’de bir tüzel kişiliğiniz ve orada bir ekibiniz varsa görüşme yüz yüze yapılır. Uzaktan gönderilen ihtarname, çoğu zaman cevapsız kalır.

Sonuç

Ürününüz tutarsa kopyalanacak. Bunu engellemek mümkün değil — ama kopyalandığında ne olacağını bugünden belirleyebilirsiniz.

Tasarımı üreticiye göndermeden önce tescil başvurusunu yapmak, sözleşmeyi Çince ve kaşeli düzenlemek, kalıbın kime ait olduğunu yazılı hale getirmek. Üçü de küçük işler.

Yukarıdaki vakada bu üç şey bizde vardı ve mesele bir günde kapandı. Karşı tarafta yoktu: kalıp eridi, kapora gitti, ürün hiç piyasaya çıkmadı. Aradaki fark, birkaç ay önce yapılmış bir tescil başvurusundan ibaret.